کم شنوایی در کودکان؛ از تشخیص تا درمان | هر چیزی که والدین باید بدانند
کم شنوایی در کودکان؛ از تشخیص تا درمان | هر چیزی که والدین باید بدانند
تصور کنید کودک شما در اتاق نشسته، تلویزیون روشن است و شما از فاصله چند متری صدایش میزنید؛ اما واکنشی نشان نمیدهد. دوباره صدا میزنید و فکر میکنید سرگرم بازی است. چند بار دیگر تکرار میکنید و شاید حتی تصور کنید که «بچه است دیگر، حواسش نیست».
اما گاهی مسئله حواسپرتی نیست.
گاهی کودک واقعاً درست نمیشنود.
کمشنوایی در کودکان میتواند بسیار بیشتر از یک مشکل ساده برای شنیدن صدا باشد. شنوایی با رشد گفتار، زبان، ارتباط اجتماعی و یادگیری کودک ارتباط دارد و وقتی کمشنوایی برای مدت طولانی شناسایی و پیگیری نشود، ممکن است فرصتهای مهمی از مسیر رشد کودک از دست برود. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید میکند که شنوایی برای یادگیری زبان گفتاری، رشد شناختی و مشارکت اجتماعی کودک اهمیت اساسی دارد.
خبر خوب این است که در بسیاری از موارد، هرچه کمشنوایی زودتر شناسایی شود و مداخله مناسب زودتر آغاز شود، شانس رسیدن کودک به حداکثر ظرفیت ارتباطی و رشدی بیشتر خواهد بود. CDC نیز بر اهمیت غربالگری، تشخیص و شروع مداخلات در سالهای نخست زندگی تأکید دارد.
این مقاله یک راهنمای جامع برای والدینی است که میخواهند بدانند:
کمشنوایی در کودکان چیست؟
چه علائمی دارد؟
چگونه تشخیص داده میشود؟
آیا کمشنوایی کودک درمان میشود؟
چه زمانی کودک به سمعک نیاز دارد؟
چه زمانی کاشت حلزون مطرح میشود؟
و مهمتر از همه:
والدین از همین امروز چه کاری باید انجام دهند؟
کم شنوایی در کودکان دقیقاً یعنی چه؟
کمشنوایی یعنی کودک نتواند صداها را با کیفیت و شدت مورد انتظار بشنود. این مشکل میتواند:
- در یک گوش باشد،
- در هر دو گوش باشد،
- خفیف باشد،
- متوسط باشد،
- شدید باشد،
- یا عمیق باشد.
همچنین کمشنوایی ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا بعداً در دوران شیرخوارگی، کودکی یا نوجوانی ایجاد شود. سازمان جهانی بهداشت علل مختلفی مانند عوامل ژنتیکی، عفونتها، مشکلات دوران تولد، بیماریهای گوش، برخی داروهای آسیبرسان به گوش و مواجهه با صداهای شدید را از عوامل مهم مرتبط با کمشنوایی میداند.
بنابراین وقتی میگوییم «کودک کمشنوا است»، این عبارت بهتنهایی کافی نیست.
چه نوع کمشنوایی دارد؟
چقدر کمشنوایی دارد؟
از چه زمانی شروع شده است؟
یک گوش یا هر دو گوش درگیر هستند؟
و مهمتر از همه، کودک چه مقدار از گفتار را میتواند درک کند؟
چرا کم شنوایی در کودکان موضوعی جدی است؟
کودک برای یادگیری زبان فقط نیاز ندارد که «صدا بشنود».
او باید بتواند صداهای گفتاری را بهصورت کافی و مداوم دریافت و پردازش کند.
وقتی کودک بخشی از صداهای گفتاری را نمیشنود، ممکن است در طول زمان مشکلاتی در:
- رشد گفتار،
- رشد زبان،
- ارتباط با والدین،
- ارتباط با همسالان،
- یادگیری در مدرسه،
- مشارکت اجتماعی
ایجاد شود.
WHO در سال ۲۰۲۶ نیز تأکید کرده است که کمشنوایی درماننشده در کودکان میتواند بر رشد گفتار و زبان، رشد شناختی، تعامل اجتماعی و پیامدهای آموزشی اثر منفی بگذارد.
این بدان معنا نیست که هر کودک کمشنوا الزاماً دچار مشکلات شدید رشد میشود.
مسئله اصلی زمان تشخیص و کیفیت مداخله است.
کودکی که زود تشخیص داده میشود و به موقع خدمات مناسب دریافت میکند، فرصت بسیار بیشتری برای رشد مهارتهای ارتباطی خواهد داشت.
اولین نشانههای کم شنوایی در نوزادان چیست؟
بسیاری از والدین فکر میکنند:
«اگر بچه من کمشنوا باشد، خودش حتماً نشان میدهد.»
اما همیشه اینطور نیست.
بعضی نوزادان ممکن است به برخی صداها واکنش نشان دهند و همین موضوع والدین را مطمئن کند که شنوایی کاملاً طبیعی است؛ در حالی که ممکن است کمشنوایی خفیف یا برخی انواع کمشنوایی وجود داشته باشد.
به همین دلیل غربالگری شنوایی نوزادان اهمیت زیادی دارد.
CDC توصیه میکند غربالگری شنوایی نوزاد حداکثر تا یک ماهگی انجام شود؛ اگر نتیجه غربالگری مطلوب نباشد، ارزیابی تشخیصی کامل باید تا سه ماهگی انجام شود و در صورت تشخیص کمشنوایی، خدمات مداخلهای هرچه زودتر و حداکثر تا شش ماهگی آغاز شود؛ این چارچوب بهعنوان معیار 1-3-6 شناخته میشود.
چه علائمی میتواند نشانه کم شنوایی در نوزاد باشد؟
اگر نوزاد:
- به صداهای شدید واکنش مناسبی ندارد،
- با صدا زدن از پشت سر بهراحتی برنمیگردد،
- به صدای والدین واکنش قابل انتظار نشان نمیدهد،
- در مراحل مورد انتظار رشد ارتباطی پیشرفت نمیکند،
- یا بعد از گذشت زمان، رفتارهای شنیداری متناسب با سن را نشان نمیدهد،
بهتر است شنوایی او بررسی شود.
نکته بسیار مهم این است که والد نباید منتظر بماند تا مشکل کاملاً واضح شود.
وقتی نگرانی وجود دارد، ارزیابی شنوایی ارزشمندتر از حدس زدن است.
علائم کم شنوایی در کودکان بزرگتر چیست؟
کمشنوایی در کودکان بزرگتر ممکن است بسیار ظریفتر باشد.
ممکن است کودک:
زیاد بگوید «چی؟»
اگر کودک مرتب از شما بخواهد حرفتان را تکرار کنید، نباید همیشه آن را صرفاً لجبازی یا بیتوجهی تلقی کنید.
صدای تلویزیون را خیلی بلند کند
اگر صدای تلویزیون یا تبلت دائماً بیش از حد بلند است، بهتر است این موضوع جدی گرفته شود.
از نزدیکان درخواست کند بلندتر صحبت کنند
ممکن است کودک بگوید:
«بلندتر بگو!»
یا:
«من نشنیدم.»
در محیط شلوغ بیشتر مشکل داشته باشد
این علامت بسیار مهم است.
گاهی کودک در خانه ظاهراً خوب میشنود، اما در مدرسه، مهمانی یا محیطهای شلوغ نمیتواند صحبت دیگران را بهخوبی دنبال کند.
در تلفظ بعضی کلمات مشکل داشته باشد
اگر کودک برخی صداهای گفتاری را بهطور پایدار اشتباه تولید میکند، یکی از مواردی که باید بررسی شود، وضعیت شنوایی است.
عملکرد تحصیلی افت کند
گاهی مشکل کودک در کلاس درس ممکن است به کمشنوایی مربوط باشد، مخصوصاً اگر کودک در شنیدن توضیحات معلم از فاصله دور یا در محیطهای شلوغ کلاس مشکل داشته باشد.
از پاسخ دادن یا تعامل فرار کند
کودکی که دائماً مجبور است حدس بزند دیگران چه میگویند، ممکن است در برخی موقعیتها کمتر مشارکت کند.
این مسئله لزوماً به معنای کمشنوایی نیست، اما میتواند دلیلی برای ارزیابی باشد.
یک اشتباه خطرناک والدین: «بچه خودش بزرگ میشود، درست میشود!»
این جمله شاید ساده به نظر برسد، اما در مورد کمشنوایی نباید به آن تکیه کرد.
اگر واقعاً کمشنوایی وجود داشته باشد، گذشت زمان بهتنهایی لزوماً مشکل را حل نمیکند.
اتفاقاً زمان برای رشد کودک اهمیت زیادی دارد.
هرچه کمشنوایی زودتر شناسایی شود، امکان انتخاب مداخله مناسب و حمایت از رشد زبان و ارتباط زودتر فراهم میشود. CDC نیز تأکید میکند که شروع زودتر خدمات، احتمال رسیدن کودک به ظرفیت بهتر در مهارتهای ارتباطی و اجتماعی را افزایش میدهد.
پس اگر درباره شنوایی کودک نگرانی دارید:
حدس نزنید.
صبر نکنید.
بررسی کنید.
علل کم شنوایی در کودکان چیست؟
کمشنوایی کودکان یک علت واحد ندارد.
از جمله عوامل مهم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
عوامل ژنتیکی
برخی انواع کمشنوایی به عوامل ژنتیکی مرتبط هستند و ممکن است با یا بدون سابقه خانوادگی رخ دهند. WHO عوامل ژنتیکی را یکی از علل مهم کمشنوایی دوران کودکی معرفی میکند.
عفونتهای دوران بارداری
برخی عفونتها مانند سرخجه و سیتومگالوویروس میتوانند با کمشنوایی مادرزادی ارتباط داشته باشند.
مشکلات دوران تولد
آسفیکسی، زردی شدید نوزادی، وزن کم هنگام تولد و برخی مشکلات مرتبط با تولد از عوامل خطر شناختهشده هستند.
عفونتهای گوش
برخی بیماریهای گوش و تجمع مایع در گوش میانی میتوانند موجب کاهش شنوایی شوند؛ بعضی از این موارد قابل درمان هستند. WHO نیز عفونتها و تجمع مایع در گوش را از علل مهم کمشنوایی در کودکان و نوجوانان برشمرده است.
صدای بلند
قرار گرفتن طولانی یا نامناسب در معرض صداهای شدید میتواند به سیستم شنوایی آسیب برساند.
برخی داروها
برخی داروها میتوانند اثرات آسیبرسان به گوش داشته باشند؛ مصرف دارو در کودک باید طبق دستور پزشک باشد و در صورت نگرانی درباره اثرات شنوایی، موضوع با پزشک مطرح شود.
آیا کم شنوایی کودک همیشه دائمی است؟
خیر.
این یکی از مهمترین نکاتی است که والدین باید بدانند.
همه انواع کمشنوایی دائمی نیستند.
برای مثال، برخی مشکلات گوش میانی، تجمع مایع یا بعضی بیماریهای قابل درمان میتوانند موجب کاهش موقتی یا قابل برگشت شنوایی شوند. WHO نیز برخی بیماریهای گوش در کودکان را در دسته علل قابل پیشگیری یا درمان قرار میدهد.
از سوی دیگر، برخی کمشنواییهای حسیعصبی یا ژنتیکی ممکن است دائمی باشند و نیازمند توانبخشی طولانیمدت باشند.
بنابراین قبل از اینکه والدین بگویند:
«کودک من برای همیشه کمشنوا شده»
یا برعکس:
«حتماً خودش خوب میشود»
باید علت و نوع کمشنوایی مشخص شود.
تشخیص کم شنوایی در کودکان چگونه انجام میشود؟
تشخیص کمشنوایی در کودک به سن، همکاری کودک و شرایط او بستگی دارد.
ممکن است متخصص شنوایی از روشهای متفاوتی استفاده کند.
غربالگری شنوایی
غربالگری یک آزمون اولیه برای مشخص کردن این موضوع است که آیا احتمال کمشنوایی وجود دارد یا خیر.
غربالگری شنوایی معمولاً سریع و بدون درد است. اگر کودک نتیجه مطلوبی نداشته باشد، مرحله بعدی ارزیابی تشخیصی کامل است.
ارزیابی کامل شنوایی
در ارزیابی کامل، متخصص شنوایی بر اساس سن و شرایط کودک از آزمونهای مناسب استفاده میکند.
هدف این است که مشخص شود:
- کودک چه صداهایی را میشنود؟
- آستانه شنوایی او چقدر است؟
- یک گوش یا هر دو گوش درگیر هستند؟
- کمشنوایی از چه نوعی است؟
- آیا مشکل انتقالی است یا حسیعصبی؟
- درک گفتار چگونه است؟
آیا تست شنوایی کودک درد دارد؟
یکی از نگرانیهای والدین همین است.
بسیاری از روشهای ارزیابی شنوایی کودک غیرتهاجمی و بدون درد هستند. CDC نیز غربالگری شنوایی را آسان و بدون درد توصیف میکند.
بسته به سن کودک، متخصص ممکن است از روشهای متفاوتی استفاده کند.
برای نوزادان و کودکان کمسن، روشهای عینی مانند آزمونهای فیزیولوژیک میتوانند بسیار مفید باشند.
برای کودکان بزرگتر، بسته به همکاری کودک میتوان از آزمونهای رفتاری و ادیومتری استفاده کرد.
آیا اگر نوزاد غربالگری را قبول شود دیگر خیالم راحت باشد؟
قبول شدن در غربالگری اولیه خبر خوبی است، اما به این معنی نیست که کودک در تمام سالهای بعد هرگز دچار کمشنوایی نخواهد شد.
CDC صراحتاً اشاره میکند که نوزاد ممکن است غربالگری بدو تولد را با موفقیت پشت سر بگذارد و بعداً دچار کمشنوایی شود؛ به همین دلیل پایش رشد و شنوایی کودک در ادامه نیز اهمیت دارد.
این موضوع بهویژه برای کودکانی که عوامل خطر دارند یا والدین درباره شنوایی آنان نگرانی دارند مهم است.
کم شنوایی در کودکان چه تأثیری بر گفتار و زبان دارد؟
یکی از مهمترین نگرانیهای والدین این است که:
«آیا کمشنوایی باعث دیر حرف زدن کودک من میشود؟»
کمشنوایی میتواند دسترسی کودک به صداهای گفتاری را کاهش دهد و در صورت عدم رسیدگی مناسب، بر رشد گفتار و زبان اثر بگذارد. WHO و CDC هر دو بر ارتباط کمشنوایی درماننشده با تأخیر در رشد ارتباطی و زبانی تأکید کردهاند.
اما نکته بسیار مهم این است:
کمشنوایی به معنی ناتوانی قطعی کودک در حرف زدن نیست.
میزان موفقیت کودک به عوامل مختلفی مانند:
- زمان تشخیص،
- شدت و نوع کمشنوایی،
- وضعیت هر دو گوش،
- نوع مداخله،
- استفاده منظم از وسایل کمکشنوایی در صورت نیاز،
- توانبخشی،
- و حمایت خانواده
بستگی دارد.
سمعک برای کودکان؛ آیا کودک هم میتواند از سمعک استفاده کند؟
بله.
کودکان در صورت مناسب بودن شرایط شنوایی میتوانند از سمعک استفاده کنند.
سمعک میتواند صداها را متناسب با میزان کمشنوایی کودک تقویت کند و به دسترسی بیشتر کودک به گفتار و صداهای محیط کمک کند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
سمعک کودک نباید صرفاً بر اساس ظاهر یا قیمت انتخاب شود.
انتخاب باید بر اساس ارزیابی شنوایی و نیاز کودک انجام شود.
همچنین تنظیم سمعک باید با رشد کودک و تغییرات شنوایی او پیگیری شود.
آیا سمعک کودک با سمعک بزرگسال فرق دارد؟
از نظر فناوری بسیاری از اصول مشترک هستند، اما نیازهای کودکان متفاوت است.
کودک:
- در حال رشد است،
- در حال یادگیری زبان است،
- زمان زیادی را در مدرسه میگذراند،
- در محیطهای مختلف حضور دارد،
- و ممکن است نتواند مانند یک بزرگسال مشکلات شنیداری خود را بهوضوح توضیح دهد.
بنابراین پیگیری تخصصی و تنظیم دورهای سمعک کودک اهمیت بسیار زیادی دارد.
هدف تنها این نیست که کودک «بلندتر بشنود».
هدف این است که کودک در حد امکان به صداهای مورد نیاز برای ارتباط و یادگیری دسترسی داشته باشد.
آیا یک سمعک برای کودک کافی است؟
این موضوع به وضعیت شنوایی کودک بستگی دارد.
اگر هر دو گوش دچار کمشنوایی قابل استفاده با سمعک باشند، ممکن است استفاده از دو سمعک مطرح شود.
تصمیم نهایی باید بر اساس ارزیابی شنوایی و شرایط کودک انجام شود.
در کمشنوایی یکطرفه نیز شرایط پیچیدهتر است و ممکن است گزینههای متفاوتی مطرح شوند.
بنابراین هرگز تعداد سمعک را صرفاً براساس قیمت یا توصیه افراد غیرمتخصص تعیین نکنید.
کاشت حلزون برای کودکان چیست؟
برای بعضی کودکان مبتلا به کمشنوایی شدید تا عمیق، سمعک ممکن است دسترسی کافی به صدا و گفتار ایجاد نکند.
در چنین شرایطی ممکن است ارزیابی کاشت حلزون مطرح شود.
کاشت حلزون با سمعک متفاوت است؛ سمعک صدا را تقویت میکند، در حالی که کاشت حلزون از یک سیستم کاشتنی برای تبدیل صدا به سیگنالهای الکتریکی و تحریک مسیر شنوایی استفاده میکند.
NIDCD توضیح میدهد که کاشت حلزون برای برخی کودکان واجد شرایط میتواند از سنین بسیار پایین مطرح شود و شروع زودهنگام همراه با توانبخشی میتواند به رشد مهارتهای شنیداری و گفتاری کمک کند.
اما مهم است بدانیم:
هر کودک کمشنوا نیاز به کاشت حلزون ندارد.
کاندیداتوری باید بهصورت تخصصی بررسی شود.
آیا کم شنوایی کودک قابل درمان است یا باید با آن زندگی کرد؟
پاسخ این سؤال به علت کمشنوایی بستگی دارد.
در بعضی کودکان، درمان بیماری زمینهای میتواند شنوایی را بهبود دهد.
در برخی دیگر، هدف اصلی ممکن است توانبخشی و استفاده از فناوریهای کمکشنوایی باشد.
گزینههای مداخله ممکن است شامل:
- درمان پزشکی،
- جراحی در موارد مناسب،
- سمعک،
- کاشت حلزون،
- توانبخشی شنوایی،
- گفتار و زبان،
- زبان اشاره،
- سیستمهای کمکشنوایی و فناوریهای حمایتی
باشد.
WHO در سال ۲۰۲۶ بر استفاده از مداخلات مبتنی بر شواهد مانند داروها، جراحی، سمعک، کاشت حلزون، توانبخشی، زبان اشاره و فناوریهای کمکشنوایی برای کودکان مبتلا به مشکلات شنوایی تأکید کرده است.
نقش خانواده در درمان کم شنوایی کودک چیست؟
حتی بهترین تکنولوژی هم بدون همکاری خانواده نمیتواند تمام مسیر را طی کند.
والدین باید بدانند که:
سمعک گذاشتن روی گوش کودک پایان درمان نیست.
کودک باید:
- در محیط مناسب ارتباطی قرار بگیرد،
- فرصت کافی برای شنیدن و تعامل داشته باشد،
- پیگیری منظم داشته باشد،
- در صورت نیاز توانبخشی دریافت کند،
- و خانواده بهصورت مداوم با متخصصان در ارتباط باشد.
والدین همچنین باید وضعیت دستگاه را بررسی کنند و مراقب باشند کودک از سمعک یا سایر تجهیزات خود به شکل صحیح استفاده کند.
آیا کودک کمشنوا میتواند در مدرسه عادی درس بخواند؟
بله، بسیاری از کودکان کمشنوا با حمایت و خدمات مناسب میتوانند در محیطهای آموزشی عادی حضور داشته باشند.
اما نیازهای هر کودک متفاوت است.
برخی کودکان ممکن است به:
- جایگاه مناسب در کلاس،
- نزدیکتر بودن به معلم،
- سیستمهای کمکشنوایی،
- کاهش نویز محیط،
- زیرنویس یا دسترسیهای ارتباطی دیگر
نیاز داشته باشند.
هدف این نیست که فقط کودک «در کلاس حضور داشته باشد».
هدف این است که بتواند آنچه را معلم میگوید تا حد امکان دریافت و درک کند.
چرا محیط شلوغ برای کودک کمشنوا سختتر است؟
ممکن است کودک در اتاق آرام عملکرد مناسبی داشته باشد، اما در کلاس یا مهمانی مشکل بیشتری پیدا کند.
دلیل این است که در محیط شلوغ، چندین منبع صوتی همزمان وجود دارد و تشخیص گفتار هدف دشوارتر میشود.
به همین دلیل است که وقتی والد میگوید:
«در خانه که خوب میشنود، پس مشکلی ندارد.»
این نتیجهگیری همیشه درست نیست.
شنیدن در سکوت با شنیدن و فهمیدن در محیط واقعی یکسان نیست.
آیا کمشنوایی یکطرفه هم اهمیت دارد؟
قطعاً.
گاهی والدین میگویند:
«فقط یک گوشش ضعیف است؛ پس مشکل مهمی نیست.»
اما کمشنوایی یکطرفه نیز میتواند روی توانایی کودک برای:
- تشخیص جهت صدا،
- دنبال کردن گفتار در محیط شلوغ،
- و دریافت کامل اطلاعات شنیداری
اثر بگذارد.
به همین دلیل، کمشنوایی یکطرفه نیز نیازمند ارزیابی و پیگیری حرفهای است.
چه زمانی والدین باید سریعتر برای ارزیابی مراجعه کنند؟
اگر کودک:
- به صداها واکنش غیرعادی نشان میدهد،
- گفتار او نسبت به همسالانش با تأخیر همراه است،
- مرتب درخواست تکرار میکند،
- صدای تلویزیون را خیلی زیاد میکند،
- در محیط شلوغ حرف دیگران را نمیفهمد،
- در مدرسه مشکل شنیداری دارد،
- یا شما به هر دلیل احساس میکنید شنوایی او مثل گذشته نیست،
بهتر است برای بررسی اقدام کنید.
همچنین اگر افت شنوایی ناگهانی یا سریعاً پیشرونده باشد، مراجعه پزشکی نباید به تأخیر بیفتد.
یکی از بزرگترین اشتباهات: منتظر ماندن تا کودک بزرگتر شود
برخی والدین میگویند:
«فعلاً کوچک است، بعداً تست میگیریم.»
اما شنوایی با رشد زبان و ارتباط کودک در ارتباط است و تأخیر در شناسایی و مداخله ممکن است فرصتهای مهم رشد را تحت تأثیر قرار دهد. چارچوب 1-3-6 نیز دقیقاً بر اهمیت تشخیص و مداخله در ماهها و سالهای ابتدایی زندگی تأکید دارد.
بنابراین:
سن پایین نباید مانع ارزیابی شنوایی باشد.
برای نوزاد، شیرخوار، کودک نوپا و کودک مدرسهای روشهای متناسب با سن وجود دارد.
آیا کم شنوایی کودک همیشه قابل پیشگیری است؟
نه.
اما بخش قابل توجهی از علل کمشنوایی کودکان میتواند از طریق اقدامات پیشگیرانه یا مراقبت مناسب کاهش یابد.
WHO در سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است که بیش از ۶۰ درصد کمشنوایی کودکان از علل قابل پیشگیری یا درمان ناشی میشود و بر واکسیناسیون، مراقبت مناسب دوران بارداری و کودکی، شناسایی زودهنگام بیماریهای گوش و کاهش مواجهه با عوامل آسیبرسان تأکید کرده است.
البته این آمار به این معنی نیست که تمام موارد کمشنوایی قابل پیشگیری هستند.
برخی عوامل ژنتیکی یا شرایط پزشکی ممکن است خارج از کنترل والدین باشند.
استفاده از هدفون و هندزفری برای کودکان؛ آیا خطرناک است؟
مواجهه با صدای شدید و طولانی میتواند به سیستم شنوایی آسیب برساند.
به همین دلیل، آموزش شنیدن ایمن برای کودکان و نوجوانان اهمیت دارد. WHO نیز کاهش مواجهه با صداهای شدید و رعایت اصول شنیدن ایمن را از راهکارهای مهم پیشگیری میداند.
بنابراین بهتر است والدین:
- مدت استفاده را کنترل کنند،
- از صدای بسیار بلند جلوگیری کنند،
- به کودک درباره خطر صدای شدید آموزش دهند،
- و اگر کودک پس از استفاده از هدفون دچار وزوز یا احساس کاهش شنوایی شد، موضوع را جدی بگیرند.
اگر کودک به سمعک نیاز داشته باشد، آیا زندگی طبیعی خواهد داشت؟
بله، سمعک قرار نیست زندگی کودک را متوقف کند.
هدف سمعک این است که کودک دسترسی بهتری به صدا داشته باشد.
کودکان دارای کمشنوایی با حمایت مناسب میتوانند:
- بازی کنند،
- به مدرسه بروند،
- ورزش کنند،
- با دوستان خود ارتباط برقرار کنند،
- مهارتهای اجتماعی کسب کنند،
- و مسیر رشد خود را ادامه دهند.
اما باید شرایط هر کودک به شکل اختصاصی ارزیابی شود.
چه سمعکی برای کودک مناسب است؟
پاسخ یکسانی برای همه کودکان وجود ندارد.
انتخاب سمعک باید بر اساس:
نوع کمشنوایی + میزان کمشنوایی + سن کودک + نیازهای ارتباطی + شرایط گوش + سبک زندگی + نیازهای آموزشی
انجام شود.
قیمت یا برند بهتنهایی تعیینکننده نیست.
ممکن است یک کودک به مدل خاصی با قدرت بالاتر نیاز داشته باشد و کودک دیگر به گزینهای متفاوت.
به همین دلیل، خرید سمعک کودک بدون ارزیابی دقیق شنوایی تصمیم درستی نیست.
مهمترین نکته درباره سمعک کودک: تنظیم دقیق
حتی اگر بهترین سمعک بازار را خریداری کنید، اگر تنظیم آن متناسب با شنوایی کودک نباشد، نتیجه مطلوبی ایجاد نخواهد کرد.
سمعک باید مطابق وضعیت شنوایی کودک تنظیم شود و در طول رشد نیز ممکن است نیازمند تغییرات و بازتنظیم باشد.
به همین دلیل والدین باید از مرکزی استفاده کنند که:
- ارزیابی شنوایی دقیق انجام دهد،
- نیاز کودک را در نظر بگیرد،
- تنظیم حرفهای انجام دهد،
- و پیگیریهای بعدی را جدی بگیرد.
اگر کودک سمعک را دوست نداشته باشد چه کار کنیم؟
بعضی کودکان در روزهای اول ممکن است نسبت به سمعک واکنش خوبی نشان ندهند.
ممکن است دستگاه برایشان:
- عجیب باشد،
- احساس متفاوتی ایجاد کند،
- یا صداهای جدید برایشان غیرعادی باشد.
والدین نباید در چنین شرایطی فوراً نتیجه بگیرند که سمعک مناسب نیست.
در عین حال، نباید ناراحتی واضح کودک را هم نادیده گرفت.
اگر کودک سمعک را تحمل نمیکند یا مدام آن را برمیدارد، بهتر است مشکل با متخصص در میان گذاشته شود تا:
- تنظیم دستگاه،
- قالب،
- شدت صدا،
- راحتی،
- و سایر عوامل
بررسی شوند.
اگر کودک با وجود سمعک هنوز خوب نمیشنود چه باید کرد؟
این اتفاق میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
ممکن است:
- نیاز به تنظیم مجدد وجود داشته باشد،
- قالب مناسب نباشد،
- شنوایی تغییر کرده باشد،
- کودک در محیط دشوار شنیداری قرار داشته باشد،
- یا خود سمعک برای وضعیت جدید کودک کافی نباشد.
در بعضی کودکان نیز ممکن است لازم باشد گزینههایی مانند کاشت حلزون مورد بررسی تخصصی قرار گیرد. NIDCD توصیه میکند در کودکانی که از سمعک سود کافی نمیبرند، امکان بررسی کاشت حلزون با تیم تخصصی ارزیابی شود.
والدین برای ارزیابی شنوایی کودک از کجا شروع کنند؟
بهترین مسیر معمولاً این است:
نگرانی → ارزیابی شنوایی → تشخیص → انتخاب مداخله → تنظیم و پیگیری
نه:
نگرانی → خرید فوری سمعک
قبل از خرید باید بدانید مشکل دقیقاً چیست.
گاهی ممکن است کودک اصلاً نیاز به سمعک نداشته باشد.
گاهی ممکن است به درمان پزشکی نیاز داشته باشد.
گاهی یک یا دو سمعک مطرح باشد.
و در برخی موارد خاص، ارزیابیهای پیشرفتهتر لازم شود.
جمعبندی؛ کم شنوایی در کودکان را جدی بگیرید، اما از آن نترسید
کمشنوایی در کودکان مسئلهای است که نباید نادیده گرفته شود.
اما تشخیص کمشنوایی به معنی پایان مسیر نیست.
برعکس، تشخیص میتواند آغاز مسیر درست باشد.
هرچه کودک زودتر ارزیابی شود، احتمال اینکه مداخله مناسب در زمان مناسب شروع شود بیشتر خواهد بود. CDC بر غربالگری زودهنگام، تشخیص تا سه ماهگی و آغاز مداخله تا شش ماهگی در چارچوب 1-3-6 تأکید دارد، و WHO نیز در سال ۲۰۲۶ بر ضرورت شناسایی زودهنگام و دسترسی سریع کودکان به مراقبتهای شنوایی تأکید کرده است.
بنابراین اگر احساس میکنید کودک شما:
خوب نمیشنود،
حرفها را مرتب تکرار میکند،
صدای تلویزیون را بالا میبرد،
در محیط شلوغ مشکل دارد،
گفتارش با تأخیر مواجه شده،
یا فقط یک حس درونی به شما میگوید که شنوایی او مثل گذشته نیست،
صبر نکنید تا مشکل بزرگتر شود.
یک ارزیابی شنوایی میتواند پاسخ بسیاری از سؤالهای شما را روشن کند.
و مهمتر اینکه، برای کمک به کودک، همیشه فقط یک راه وجود ندارد.
ممکن است درمان پزشکی، سمعک، توانبخشی، کاشت حلزون، فناوریهای کمکشنوایی یا ترکیبی از این گزینهها مناسب باشد. انتخاب مسیر باید بر اساس وضعیت اختصاصی همان کودک انجام شود.
حرف آخر برای والدین
کودک کمشنوا قبل از هر چیز یک کودک است؛ کودکی با توانایی یادگیری، بازی، ارتباط و رشد.
کمک اصلی این است که فرصت شنیدن و برقراری ارتباط را در مناسبترین زمان و با مناسبترین روش در اختیار او قرار دهیم.
شنوایی کودک را حدس نزنید؛ اندازه بگیرید، بررسی کنید و برای آن اقدام کنید.
مشاوره و رزرو نوبت برای ارزیابی شنوایی کودک
اگر درباره شنوایی کودک خود نگرانی دارید یا برای انتخاب و تهیه سمعک کودک به مشاوره تخصصی نیاز دارید، میتوانید برای بررسی شرایط شنوایی و دریافت راهنمایی تخصصی با مرکز شنوایی و سمعک ایران در ارتباط باشید.
برای مشاوره و رزرو نوبت با ما در تماس باشید
میتوانید از طریق واتساپ پیام ارسال کنید یا برای هماهنگی نوبت مستقیماً با مرکز تماس بگیرید.
